ΌΜΗΡΟΥ ΌΔΥΣΣΕΙΑ ΡΑΨΩΔΙΑ Χ΄

ΚΕΙΜΕΝΟΝ ΚΑΙ ΆΠΟΔΟΣΙΣ ΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΝ  ΣΙΔΕΡΗΣ

Αὐτὰρ ὁ γυμνώθη ῥακέων πολύμητις Ὀδυσσεύς, ἆλτο δ' ἐπὶ μέγαν οὐδὸν ἔχων βιὸν ἠδὲ φαρέτρην ἰῶν ἐμπλείην, ταχέας δ' ἐκχεύατ' ὀϊστοὺς αὐτοῦ πρόσθε ποδῶν, μετὰ δὲ μνηστῆρσιν ἔειπεν· «οὗτος μὲν δὴ ἄεθλος ἀάατος ἐκτετέλεσται· νῦν αὖτε σκοπὸν ἄλλον, ὃν οὔ πώ τις βάλεν ἀνήρ, εἴσομαι, αἴ κε τύχωμι, πόρῃ δέ μοι εὖχος Ἀπόλλων.» ἦ, καὶ ἐπ' Ἀντινόῳ ἰθύνετο πικρὸν ὀϊστόν. ἦ τοι ὁ καλὸν ἄλεισον ἀναιρήσεσθαι ἔμελλε, χρύσεον ἄμφωτον, καὶ δὴ μετὰ χερσὶν ἐνώμα, χ 10 ὄφρα πίοι οἴνοιο· φόνος δέ οἱ οὐκ ἐνὶ θυμῷ μέμβλετο. τίς κ' οἴοιτο μετ' ἀνδράσι δαιτυμόνεσσι μοῦνον ἐνὶ πλεόνεσσι, καὶ εἰ μάλα καρτερὸς εἴη, οἷ τεύξειν θάνατόν τε κακὸν καὶ κῆρα μέλαιναν; τὸν δ' Ὀδυσεὺς κατὰ λαιμὸν ἐπισχόμενος βάλεν ἰῷ, ἀντικρὺ δ' ἁπαλοῖο δι' αὐχένος ἤλυθ' ἀκωκή. ἐκλίνθη δ' ἑτέρωσε, δέπας δέ οἱ ἔκπεσε χειρὸς βλημένου, αὐτίκα δ' αὐλὸς ἀνὰ ῥῖνας παχὺς ἦλθεν αἵματος ἀνδρομέοιο· θοῶς δ' ἀπὸ εἷο τράπεζαν ὦσε ποδὶ πλήξας, ἀπὸ δ' εἴδατα χεῦεν ἔραζε· χ 20 σῖτός τε κρέα τ' ὀπτὰ φορύνετο. τοὶ δ' ὁμάδησαν μνηστῆρες κατὰ δώμαθ', ὅπως ἴδον ἄνδρα πεσόντα, ἐκ δὲ θρόνων ἀνόρουσαν ὀρινθέντες κατὰ δῶμα, πάντοσε παπταίνοντες ἐϋδμήτους ποτὶ τοίχους· οὐδέ που ἀσπὶς ἔην οὐδ' ἄλκιμον ἔγχος ἑλέσθαι. νείκειον δ' Ὀδυσῆα χολωτοῖσιν ἐπέεσσι· «ξεῖνε, κακῶς ἀνδρῶν τοξάζεαι· οὐκέτ' ἀέθλων ἄλλων ἀντιάσεις· νῦν τοι σῶς αἰπὺς ὄλεθρος. καὶ γὰρ δὴ νῦν φῶτα κατέκτανες, ὃς μέγ' ἄριστος κούρων εἰν Ἰθάκῃ· τῶ σ' ἐνθάδε γῦπες ἔδονται.» χ 30 ἴσκεν ἕκαστος ἀνήρ, ἐπεὶ ἦ φάσαν οὐκ ἐθέλοντα ἄνδρα κατακτεῖναι· τὸ δὲ νήπιοι οὐκ ἐνόησαν, ὡς δή σφιν καὶ πᾶσιν ὀλέθρου πείρατ' ἐφῆπτο. τοὺς δ' ἄρ' ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· «ὦ κύνες, οὔ μ' ἔτ' ἐφάσκεθ' ὑπότροπον οἴκαδε νεῖσθαι δήμου ἄπο Τρώων, ὅτι μοι κατεκείρετε οἶκον δμῳῇσίν τε γυναιξὶ παρευνάζεσθε βιαίως αὐτοῦ τε ζώοντος ὑπεμνάασθε γυναῖκα, οὔτε θεοὺς δείσαντες, οἳ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν, οὔτε τιν' ἀνθρώπων νέμεσιν κατόπισθεν ἔσεσθαι. χ 40 νῦν ὕμιν καὶ πᾶσιν ὀλέθρου πείρατ' ἐφῆπται.» ὣς φάτο, τοὺς δ' ἅρα πάντας ὑπὸ χλωρὸν δέος εἷλε· πάπτηνεν δὲ ἕκαστος, ὅπῃ φύγοι αἰπὺν ὄλεθρον. Εὐρύμαχος δέ μιν οἶος ἀμειβόμενος προσέειπεν· «εἰ μὲν δὴ Ὀδυσεὺς Ἰθακήσιος εἰλήλουθας, ταῦτα μὲν αἴσιμα εἶπες, ὅσα ῥέζεσκον Ἀχαιοί, πολλὰ μὲν ἐν μεγάροισιν ἀτάσθαλα, πολλὰ δ' ἐπ' ἀγροῦ. ἀλλ' ὁ μὲν ἤδη κεῖται, ὃς αἴτιος ἔπλετο πάντων, Ἀντίνοος· οὗτος γὰρ ἐπίηλεν τάδε ἔργα, οὔ τι γάμου τόσσον κεχρημένος οὐδὲ χατίζων, χ 50 ἀλλ' ἄλλα φρονέων, τά οἱ οὐκ ἐτέλεσσε Κρονίων, ὄφρ' Ἰθάκης κατὰ δῆμον ἐϋκτιμένης βασιλεύοι αὐτός, ἀτὰρ σὸν παῖδα κατακτείνειε λοχήσας. νῦν δ' ὁ μὲν ἐν μοίρῃ πέφαται, σὺ δὲ φείδεο λαῶν σῶν· ἀτὰρ ἄμμες ὄπισθεν ἀρεσσάμενοι κατὰ δῆμον, ὅσσα τοι ἐκπέποται καὶ ἐδήδοται ἐν μεγάροισι, τιμὴν ἀμφὶς ἄγοντες ἐεικοσάβοιον ἕκαστος, χαλκόν τε χρυσόν τ' ἀποδώσομεν, εἰς ὅ κε σὸν κῆρ ἰανθῇ· πρὶν δ' οὔ τι νεμεσσητὸν κεχολῶσθαι.» τὸν δ' ἄρ' ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· χ 60 «Εὐρύμαχ', οὐδ' εἴ μοι πατρώϊα πάντ' ἀποδοῖτε, ὅσσα τε νῦν ὔμμ' ἐστὶ καὶ εἴ ποθεν ἄλλ' ἐπιθεῖτε, οὐδέ κεν ὧς ἔτι χεῖρας ἐμὰς λήξαιμι φόνοιο, πρὶν πᾶσαν μνηστῆρας ὑπερβασίην ἀποτεῖσαι. νῦν ὕμιν παράκειται ἐναντίον ἠὲ μάχεσθαι ἢ φεύγειν, ὅς κεν θάνατον καὶ κῆρας ἀλύξῃ· ἀλλά τιν' οὐ φεύξεσθαι ὀΐομαι αἰπὺν ὄλεθρον.» ὣς φάτο, τῶν δ' αὐτοῦ λύτο γούνατα καὶ φίλον ἦτορ. τοῖσιν δ' Εὐρύμαχος μετεφώνεε δεύτερον αὖτις· «ὦ φίλοι, οὐ γὰρ σχήσει ἀνὴρ ὅδε χεῖρας ἀάπτους, χ 70 ἀλλ' ἐπεὶ ἔλλαβε τόξον ἐΰξοον ἠδὲ φαρέτρην, οὐδοῦ ἄπο ξεστοῦ τοξάσσεται, εἰς ὅ κε πάντας ἄμμε κατακτείνῃ. ἀλλὰ μνησώμεθα χάρμης· φάσγανά τε σπάσσασθε καὶ ἀντίσχεσθε τραπέζας ἰῶν ὠκυμόρων· ἐπὶ δ' αὐτῷ πάντες ἔχωμεν ἁθρόοι, εἴ κέ μιν οὐδοῦ ἀπώσομεν ἠδὲ θυράων, ἔλθωμεν δ' ἀνὰ ἄστυ, βοὴ δ' ὤκιστα γένηται· τῶ κε τάχ' οὗτος ἀνὴρ νῦν ὕστατα τοξάσσαιτο.» ὣς ἄρα φωνήσας εἰρύσσατο φάσγανον ὀξύ, χάλκεον, ἀμφοτέρωθεν ἀκαχμένον, ἆλτο δ' ἐπ' αὐτῷ χ 80 σμερδαλέα ἰάχων· ὁ δ' ἁμαρτὴ δῖος Ὀδυσσεὺς ἰὸν ἀποπροΐει, βάλε δὲ στῆθος παρὰ μαζόν, ἐν δέ οἱ ἥπατι πῆξε θοὸν βέλος. ἐκ δ' ἄρα χειρὸς φάσγανον ἧκε χαμᾶζε, περιῤῥηδὴς δὲ τραπέζῃ κάππεσεν ἰδνωθείς, ἀπὸ δ' εἴδατα χεῦεν ἔραζε καὶ δέπας ἀμφικύπελλον· ὁ δὲ χθόνα τύπτε μετώπῳ θυμῷ ἀνιάζων, ποσὶ δὲ θρόνον ἀμφοτέροισι λακτίζων ἐτίνασσε· κατ' ὀφθαλμῶν δ' ἔχυτ' ἀχλύς. Ἀμφίνομος δ' Ὀδυσῆος ἐείσατο κυδαλίμοιο ἀντίος ἀΐξας, εἴρυτο δὲ φάσγανον ὀξύ, χ 90 εἴ πώς οἱ εἴξειε θυράων. ἀλλ' ἄρα μιν φθῆ Τηλέμαχος κατόπισθε βαλὼν χαλκήρεϊ δουρὶ ὤμων μεσσηγύς, διὰ δὲ στήθεσφιν ἔλασσε· δούπησεν δὲ πεσών, χθόνα δ' ἤλασε παντὶ μετώπῳ. Τηλέμαχος δ' ἀπόρουσε, λιπὼν δολιχόσκιον ἔγχος αὐτοῦ ἐν Ἀμφινόμῳ· περὶ γὰρ δίε, μή τις Ἀχαιῶν ἔγχος ἀνελκόμενον δολιχόσκιον ἢ ἐλάσειε φασγάνῳ ἀΐξας ἠὲ προπρηνέα τύψας. βῆ δὲ θέειν, μάλα δ' ὦκα φίλον πατέρ' εἰσαφίκανεν, ἀγχοῦ δ' ἱστάμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα· χ 100 «ὦ πάτερ, ἤδη τοι σάκος οἴσω καὶ δύο δοῦρε καὶ κυνέην πάγχαλκον, ἐπὶ κροτάφοισ' ἀραρυῖαν, αὐτός τ' ἀμφιβαλεῦμαι ἰών, δώσω δὲ συβώτῃ καὶ τῷ βουκόλῳ ἄλλα· τετευχῆσθαι γὰρ ἄμεινον.» τὸν δ' ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· «οἶσε θέων, εἷός μοι ἀμύνεσθαι πάρ' ὀϊστοί, μή μ' ἀποκινήσωσι θυράων μοῦνον ἐόντα.» ὣς φάτο, Τηλέμαχος δὲ φίλῳ ἐπεπείθετο πατρί, βῆ δ' ἴμεναι θάλαμόνδ', ὅθι οἱ κλυτὰ τεύχεα κεῖτο. ἔνθεν τέσσαρα μὲν σάκε' εἵλετο, δούρατα δ' ὀκτὼ χ 110 καὶ πίσυρας κυνέας χαλκήρεας ἱπποδασείας· βῆ δὲ φέρων, μάλα δ' ὦκα φίλον πατέρ' εἰσαφίκανεν. αὐτὸς δὲ πρώτιστα περὶ χροῒ δύσετο χαλκόν· ὣς δ' αὔτως τὼ δμῶε δυέσθην τεύχεα καλά, ἔσταν δ' ἀμφ' Ὀδυσῆα δαΐφρονα ποικιλομήτην. αὐτὰρ ὅ γ', ὄφρα μὲν αὐτῷ ἀμύνεσθαι ἔσαν ἰοί, τόφρα μνηστήρων ἕνα γ' αἰεὶ ᾧ ἐνὶ οἴκῳ βάλλε τιτυσκόμενος· τοὶ δ' ἀγχιστῖνοι ἔπιπτον. αὐτὰρ ἐπεὶ λίπον ἰοὶ ὀϊστεύοντα ἄνακτα, τόξον μὲν πρὸς σταθμὸν ἐϋσταθέος μεγάροιο χ 120 ἔκλιν' ἑστάμεναι, πρὸς ἐνώπια παμφανόωντα, αὐτὸς δ' ἀμφ' ὤμοισι σάκος θέτο τετραθέλυμνον, κρατὶ δ' ἐπ' ἰφθίμῳ κυνέην εὔτυκτον ἔθηκεν, ἵππουριν, δεινὸν δὲ λόφος καθύπερθεν ἔνευεν· εἵλετο δ' ἄλκιμα δοῦρε δύω κεκορυθμένα χαλκῷ. ὀρσοθύρη δέ τις ἔσκεν ἐϋδμήτῳ ἐνὶ τοίχῳ, ἀκρότατον δὲ παρ' οὐδὸν ἐϋσταθέος μεγάροιο ἦν ὁδὸς ἐς λαύρην, σανίδες δ' ἔχον εὖ ἀραρυῖαι· τὴν Ὀδυσεὺς φράζεσθαι ἀνώγει δῖον ὑφορβὸν ἑσταότ' ἄγχ' αὐτῆς· μία δ' οἴη γίνετ' ἐφορμή. χ 130 τοῖς δ' Ἀγέλεως μετέειπεν ἔπος πάντεσσι πιφαύσκων· «ὦ φίλοι, οὐκ ἂν δή τις ἀν' ὀρσοθύρην ἀναβαίη καὶ εἴποι λαοῖσι, βοὴ δ' ὤκιστα γένοιτο; τῶ κε τάχ' οὗτος ἀνὴρ νῦν ὕστατα τοξάσσαιτο.» τὸν δ' αὖτε προσέειπε Μελάνθιος, αἰπόλος αἰγῶν· «οὔ πως ἔστ', Ἀγέλαε διοτρεφές· ἄγχι γὰρ αἰνῶς αὐλῆς καλὰ θύρετρα, καὶ ἀργαλέον στόμα λαύρης· καί χ' εἷς πάντας ἐρύκοι ἀνήρ, ὅς τ' ἄλκιμος εἴη. ἀλλ' ἄγεθ', ὑμῖν τεύχε' ἐνείκω θωρηχθῆναι ἐκ θαλάμου· ἔνδον γάρ, ὀΐομαι, οὐδέ πῃ ἄλλῃ χ 140 τεύχεα κατθέσθην Ὀδυσεὺς καὶ φαίδιμος υἱός.» ὣς εἰπὼν ἀνέβαινε Μελάνθιος, αἰπόλος αἰγῶν, ἐς θαλάμους Ὀδυσῆος ἀνὰ ῥῶγας μεγάροιο. ἔνθεν δώδεκα μὲν σάκε' ἔξελε, τόσσα δὲ δοῦρα καὶ τόσσας κυνέας χαλκήρεας ἱπποδασείας· βῆ δ' ἴμεναι, μάλα δ' ὦκα φέρων μνηστῆρσιν ἔδωκε. καὶ τότ' Ὀδυσσῆος λύτο γούνατα καὶ φίλον ἦτορ, ὡς περιβαλλομένους ἴδε τεύχεα χερσί τε δοῦρα μακρὰ τινάσσοντας· μέγα δ' αὐτῷ φαίνετο ἔργον. αἶψα δὲ Τηλέμαχον ἔπεα πτερόεντα προσηύδα· χ 150 «Τηλέμαχ', ἦ μάλα δή τις ἐνὶ μεγάροισι γυναικῶν νῶϊν ἐποτρύνει πόλεμον κακὸν ἠὲ Μελανθεύς.» τὸν δ' αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα· «ὦ πάτερ, αὐτὸς ἐγὼ τόδε γ' ἤμβροτον, - οὐδέ τις ἄλλος αἴτιος, - ὃς θαλάμοιο θύρην πυκινῶς ἀραρυῖαν κάλλιπον ἀγκλίνας· τῶν δὲ σκοπὸς ἦεν ἀμείνων. ἀλλ' ἴθι, δῖ' Εὔμαιε, θύρην ἐπίθες θαλάμοιο, καὶ φράσαι, ἤ τις ἄρ' ἐστὶ γυναικῶν, ἣ τάδε ῥέζει, ἦ υἱὸς Δολίοιο Μελανθεύς, τόν περ ὀΐω.» ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον. χ 160 βῆ δ' αὖτις θάλαμόνδε Μελάνθιος, αἰπόλος αἰγῶν, οἴσων τεύχεα καλά· νόησε δὲ δῖος ὑφορβός, αἶψα δ' Ὀδυσσῆα προσεφώνεεν ἐγγὺς ἐόντα· «διογενὲς Λαερτιάδη, πολυμήχαν' Ὀδυσσεῦ, κεῖνος δὴ αὖτ' ἀΐδηλος ἀνήρ, ὃν ὀϊόμεθ' αὐτοί, ἔρχεται ἐς θάλαμον· σὺ δέ μοι νημερτὲς ἐνίσπες, ἤ μιν ἀποκτείνω, αἴ κε κρείσσων γε γένωμαι, ἦέ σοι ἐνθάδ' ἄγω, ἵν' ὑπερβασίας ἀποτείσῃ πολλάς, ὅσσας οὗτος ἐμήσατο σῷ ἐνὶ οἴκῳ.» τὸν δ' ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· χ 170 «ἦ τοι ἐγὼ καὶ Τηλέμαχος μνηστῆρας ἀγαυοὺς σχήσομεν ἔντοσθεν μεγάρων μάλα περ μεμαῶτας· σφῶϊ δ' ἀποστρέψαντε πόδας καὶ χεῖρας ὕπερθεν ἐς θάλαμον βαλέειν, σανίδας δ' ἐκδῆσαι ὄπισθε, σειρὴν δὲ πλεκτὴν ἐξ αὐτοῦ πειρήναντε κίον' ἀν' ὑψηλὴν ἐρύσαι πελάσαι τε δοκοῖσιν, ὥς κεν δηθὰ ζωὸς ἐὼν χαλέπ' ἄλγεα πάσχῃ.» ὣς ἔφαθ', οἱ δ' ἄρα τοῦ μάλα μὲν κλύον ἠδ' ἐπίθοντο, βὰν δ' ἴμεν ἐς θάλαμον, λαθέτην δέ μιν ἔνδον ἐόντα. ἦ τοι ὁ μὲν θαλάμοιο μυχὸν κάτα τεύχε' ἐρεύνα, χ 180 τὼ δ' ἔσταν ἑκάτερθε παρὰ σταθμοῖσι μένοντε. εὖθ' ὑπὲρ οὐδὸν ἔβαινε Μελάνθιος, αἰπόλος αἰγῶν, τῇ ἑτέρῃ μὲν χειρὶ φέρων καλὴν τρυφάλειαν, τῇ δ' ἑτέρῃ σάκος εὐρὺ γέρον, πεπαλαγμένον ἄζῃ, Λαέρτεω ἥρωος, ὃ κουρίζων φορέεσκε· δὴ τότε γ' ἤδη κεῖτο, ῥαφαὶ δ' ἐλέλυντο ἱμάντων· τὼ δ' ἄρ' ἐπαΐξανθ' ἑλέτην ἔρυσάν τέ μιν εἴσω κουρίξ, ἐν δαπέδῳ δὲ χαμαὶ βάλον ἀχνύμενον κῆρ, σὺν δὲ πόδας χεῖράς τε δέον θυμαλγέϊ δεσμῷ εὖ μάλ' ἀποστρέψαντε διαμπερές, ὡς ἐκέλευσεν χ 190 υἱὸς Λαέρταο, πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς· σειρὴν δὲ πλεκτὴν ἐξ αὐτοῦ πειρήναντε κίον' ἀν' ὑψηλὴν ἔρυσαν πέλασάν τε δοκοῖσι. τὸν δ' ἐπικερτομέων προσέφης, Εὔμαιε συβῶτα· «νῦν μὲν δὴ μάλα πάγχυ, Μελάνθιε, νύκτα φυλάξεις, εὐνῇ ἔνι μαλακῇ καταλέγμενος, ὥς σε ἔοικεν· οὐδὲ σέ γ' ἠριγένεια παρ' Ὠκεανοῖο ῥοάων λήσει ἀνερχομένη χρυσόθρονος, ἡνίκ' ἀγινεῖς αἶγας μνηστήρεσσι δόμον κάτα δαῖτα πένεσθαι.» ὣς ὁ μὲν αὖθι λέλειπτο, ταθεὶς ὀλοῷ ἐνὶ δεσμῷ· χ 200 τὼ δ' ἐς τεύχεα δύντε, θύρην ἐπιθέντε φαεινήν, βήτην εἰς Ὀδυσῆα δαΐφρονα ποικιλομήτην. ἔνθα μένος πνείοντες ἐφέστασαν, οἱ μὲν ἐπ' οὐδοῦ τέσσαρες, οἱ δ' ἔντοσθε δόμων πολέες τε καὶ ἐσθλοί. τοῖσι δ' ἐπ' ἀγχίμολον θυγάτηρ Διὸς ἦλθεν Ἀθήνη Μέντορι εἰδομένη ἠμὲν δέμας ἠδὲ καὶ αὐδήν. τὴν δ' Ὀδυσεὺς γήθησεν ἰδὼν καὶ μῦθον ἔειπε· «Μέντορ, ἄμυνον ἀρήν, μνῆσαι δ' ἐτάροιο φίλοιο, ὅς σ' ἀγαθὰ ῥέζεσκον· ὁμηλικίη δέ μοί ἐσσι.» ὣς φάτ', ὀϊόμενος λαοσσόον ἔμμεν' Ἀθήνην. χ 210 μνηστῆρες δ' ἑτέρωθεν ὁμόκλεον ἐν μεγάροισι· πρῶτος τήν γ' ἐνένιπε Δαμαστορίδης Ἀγέλαος· «Μέντορ, μή σ' ἐπέεσσι παραιπεπίθῃσιν Ὀδυσσεὺς μνηστήρεσσι μάχεσθαι, ἀμυνέμεναι δὲ οἷ αὐτῷ. ὧδε γὰρ ἡμέτερόν γε νόον τελέεσθαι ὀΐω· ὁππότε κεν τούτους κτέωμεν, πατέρ' ἠδὲ καὶ υἱόν, ἐν δὲ σὺ τοῖσιν ἔπειτα πεφήσεαι, οἷα μενοινᾷς ἕρδειν ἐν μεγάροις· σῷ δ' αὐτοῦ κράατι τείσεις. αὐτὰρ ἐπὴν ὑμέων γε βίας ἀφελώμεθα χαλκῷ, κτήμαθ' ὁπόσσα τοί ἐστι, τά τ' ἔνδοθι καὶ τὰ θύρηφι, χ 220 τοῖσιν Ὀδυσσῆος μεταμείξομεν· οὐδέ τοι υἷας ζώειν ἐν μεγάροισιν ἐάσομεν, οὐδὲ θύγατρας οὐδ' ἄλοχον κεδνὴν Ἰθάκης κατὰ ἄστυ πολεύειν.» ὣς φάτ', Ἀθηναίη δὲ χολώσατο κηρόθι μᾶλλον, νείκεσσεν δ' Ὀδυσῆα χολωτοῖσιν ἐπέεσσιν· «οὐκέτι σοί γ', Ὀδυσεῦ, μένος ἔμπεδον οὐδέ τις ἀλκή, οἵη ὅτ' ἀμφ' Ἑλένῃ λευκωλένῳ εὐπατερείῃ εἰνάετες Τρώεσσιν ἐμάρναο νωλεμὲς αἰεί, πολλοὺς δ' ἄνδρας ἔπεφνες ἐν αἰνῇ δηϊοτῆτι, σῇ δ' ἥλω βουλῇ Πριάμου πόλις εὐρυάγυια. χ 230 πῶς δὴ νῦν, ὅτε σόν γε δόμον καὶ κτήμαθ' ἱκάνεις, ἄντα μνηστήρων ὀλοφύρεαι ἄλκιμος εἶναι; ἀλλ' ἄγε δεῦρο, πέπον, παρ' ἔμ' ἵστασο καὶ ἴδε ἔργον, ὄφρ' εἰδῇς, οἷός τοι ἐν ἀνδράσι δυσμενέεσσι Μέντωρ Ἀλκιμίδης εὐεργεσίας ἀποτίνειν.» ἦ ῥα, καὶ οὔ πω πάγχυ δίδου ἑτεραλκέα νίκην, ἀλλ' ἔτ' ἄρα σθένεός τε καὶ ἀλκῆς πειρήτιζεν ἠμὲν Ὀδυσσῆος ἠδ' υἱοῦ κυδαλίμοιο. αὐτὴ δ' αἰθαλόεντος ἀνὰ μεγάροιο μέλαθρον ἕζετ' ἀναΐξασα, χελιδόνι εἰκέλη ἄντην. χ 240 μνηστῆρας δ' ὤτρυνε Δαμαστορίδης Ἀγέλαος Εὐρύνομός τε καὶ Ἀμφιμέδων Δημοπτόλεμός τε Πείσανδρός τε Πολυκτορίδης Πόλυβός τε δαΐφρων· οἱ γὰρ μνηστήρων ἀρετῇ ἔσαν ἔξοχ' ἄριστοι, ὅσσοι ἔτ' ἔζωον περί τε ψυχέων ἐμάχοντο· τοὺς δ' ἤδη ἐδάμασσε βιὸς καὶ ταρφέες ἰοί. τοῖς δ' Ἀγέλεως μετέειπεν ἔπος πάντεσσι πιφαύσκων· «ὦ φίλοι, ἤδη σχήσει ἀνὴρ ὅδε χεῖρας ἀάπτους· καὶ δή οἱ Μέντωρ μὲν ἔβη κενὰ εὔγματα εἰπών, οἱ δ' οἶοι λείπονται ἐπὶ πρώτῃσι θύρῃσι. χ 250 τῶ νῦν μὴ ἅμα πάντες ἐφίετε δούρατα μακρά, ἀλλ' ἄγεθ' οἱ ἓξ πρῶτον ἀκοντίσατ', αἴ κέ ποθι Ζεὺς δώῃ Ὀδυσσῆα βλῆσθαι καὶ κῦδος ἀρέσθαι. τῶν δ' ἄλλων οὐ κῆδος, ἐπὴν οὗτός γε πέσῃσιν.» ὣς ἔφαθ', οἱ δ' ἄρα πάντες ἀκόντισαν, ὡς ἐκέλευεν, ἱέμενοι· τὰ δὲ πάντα ἐτώσια θῆκεν Ἀθήνη. τῶν ἄλλος μὲν σταθμὸν ἐϋσταθέος μεγάροιο βεβλήκειν, ἄλλος δὲ θύρην πυκινῶς ἀραρυῖαν· ἄλλου δ' ἐν τοίχῳ μελίη πέσε χαλκοβάρεια. αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ δούρατ' ἀλεύαντο μνηστήρων, χ 260 τοῖσ' ἄρα μύθων ἦρχε πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς· «ὦ φίλοι, ἤδη μέν κεν ἐγὼν εἴποιμι καὶ ἄμμι μνηστήρων ἐς ὅμιλον ἀκοντίσαι, οἳ μεμάασιν ἡμέας ἐξεναρίξαι ἐπὶ προτέροισι κακοῖσιν.» ὣς ἔφαθ', οἱ δ' ἄρα πάντες ἀκόντισαν ὀξέα δοῦρα ἄντα τιτυσκόμενοι· Δημοπτόλεμον μὲν Ὀδυσσεύς, Εὐρυάδην δ' ἄρα Τηλέμαχος, Ἔλατον δὲ συβώτης, Πείσανδρον δ' ἄρ' ἔπεφνε βοῶν ἐπιβουκόλος ἀνήρ. οἱ μὲν ἔπειθ' ἅμα πάντες ὀδὰξ ἕλον ἄσπετον οὖδας, μνηστῆρες δ' ἀνεχώρησαν μεγάροιο μυχόνδε· χ 270 τοὶ δ' ἄρ' ἐπήϊξαν, νεκύων δ' ἐξ ἔγχε' ἕλοντο. αὖτις δὲ μνηστῆρες ἀκόντισαν ὀξέα δοῦρα ἱέμενοι· τὰ δὲ πολλὰ ἐτώσια θῆκεν Ἀθήνη. τῶν ἄλλος μὲν σταθμὸν ἐϋσταθέος μεγάροιο βεβλήκειν, ἄλλος δὲ θύρην πυκινῶς ἀραρυῖαν· ἄλλου δ' ἐν τοίχῳ μελίη πέσε χαλκοβάρεια. Ἀμφιμέδων δ' ἄρα Τηλέμαχον βάλε χεῖρ' ἐπὶ καρπῷ λίγδην, ἄκρην δὲ ῥινὸν δηλήσατο χαλκός. Κτήσιππος δ' Εὔμαιον ὑπὲρ σάκος ἔγχεϊ μακρῷ ὦμον ἐπέγραψεν· τὸ δ' ὑπέρπτατο, πῖπτε δ' ἔραζε. χ 280 τοὶ δ' αὖτ' ἀμφ' Ὀδυσῆα δαΐφρονα ποικιλομήτην μνηστήρων ἐς ὅμιλον ἀκόντισαν ὀξέα δοῦρα. ἔνθ' αὖτ' Εὐρυδάμαντα βάλε πτολίπορθος Ὀδυσσεύς, Ἀμφιμέδοντα δὲ Τηλέμαχος, Πόλυβον δὲ συβώτης· Κτήσιππον δ' ἄρ' ἔπειτα βοῶν ἐπιβουκόλος ἀνὴρ βεβλήκει πρὸς στῆθος, ἐπευχόμενος δὲ προσηύδα· «ὦ Πολυθερσεΐδη φιλοκέρτομε, μή ποτε πάμπαν εἴκων ἀφραδίῃς μέγα εἰπεῖν, ἀλλὰ θεοῖσι μῦθον ἐπιτρέψαι, ἐπεὶ ἦ πολὺ φέρτεροί εἰσι. τοῦτό τοι ἀντὶ ποδὸς ξεινήϊον, ὅν ποτ' ἔδωκας χ 290 ἀντιθέῳ Ὀδυσῆϊ δόμον κάτ' ἀλητεύοντι.» ἦ ῥα βοῶν ἑλίκων ἐπιβουκόλος· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς οὖτα Δαμαστορίδην αὐτοσχεδὸν ἔγχεϊ μακρῷ· Τηλέμαχος δ' Εὐηνορίδην Λειώκριτον οὖτα δουρὶ μέσον κενεῶνα, διαπρὸ δὲ χαλκὸν ἔλασσεν· ἤριπε δὲ πρηνής, χθόνα δ' ἤλασε παντὶ μετώπῳ. δὴ τότ' Ἀθηναίη φθισίμβροτον αἰγίδ' ἀνέσχεν ὑψόθεν ἐξ ὀροφῆς· τῶν δὲ φρένες ἐπτοίηθεν. οἱ δ' ἐφέβοντο κατὰ μέγαρον βόες ὣς ἀγελαῖαι· τὰς μέν τ' αἰόλος οἶστρος ἐφορμηθεὶς ἐδόνησεν χ 300 ὥρῃ ἐν εἰαρινῇ, ὅτε τ' ἤματα μακρὰ πέλονται· οἱ δ' ὥς τ' αἰγυπιοὶ γαμψώνυχες ἀγκυλοχῆλαι ἐξ ὀρέων ἐλθόντες ἐπ' ὀρνίθεσσι θόρωσι. ταὶ μέν τ' ἐν πεδίῳ νέφεα πτώσσουσαι ἵενται, οἱ δέ τε τὰς ὀλέκουσιν ἐπάλμενοι, οὐδέ τις ἀλκὴ γίνεται οὐδὲ φυγή· χαίρουσι δέ τ' ἀνέρες ἄγρῃ· ὣς ἄρα τοὶ μνηστῆρας ἐπεσσύμενοι κατὰ δῶμα τύπτον ἐπιστροφάδην· τῶν δὲ στόνος ὤρνυτ' ἀεικὴς κράτων τυπτομένων, δάπεδον δ' ἅπαν αἵματι θῦεν. Λειώδης δ' Ὀδυσῆος ἐπεσσύμενος λάβε γούνων χ 310 καί μιν λισσόμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα· «γουνοῦμαί σ', Ὀδυσεῦ· σὺ δέ μ' αἴδεο καί μ' ἐλέησον· οὐ γάρ πώ τινά φημι γυναικῶν ἐν μεγάροισιν εἰπεῖν οὐδέ τι ῥέξαι ἀτάσθαλον· ἀλλὰ καὶ ἄλλους παύεσκον μνηστῆρας, ὅτις τοιαῦτά γε ῥέζοι. ἀλλά μοι οὐ πείθοντο κακῶν ἄπο χεῖρας ἔχεσθαι· τῶ καὶ ἀτασθαλίῃσιν ἀεικέα πότμον ἐπέσπον. αὐτὰρ ἐγὼ μετὰ τοῖσι θυοσκόος οὐδὲν ἐοργὼς κείσομαι, ὡς οὐκ ἔστι χάρις μετόπισθ' εὐεργέων.» τὸν δ' ἄρ' ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· χ 320 «εἰ μὲν δὴ μετὰ τοῖσι θυοσκόος εὔχεαι εἶναι, πολλάκι που μέλλεις ἀρήμεναι ἐν μεγάροισι τηλοῦ ἐμοὶ νόστοιο τέλος γλυκεροῖο γενέσθαι, σοὶ δ' ἄλοχόν τε φίλην σπέσθαι καὶ τέκνα τεκέσθαι· τῶ οὐκ ἂν θάνατόν γε δυσηλεγέα προφύγοισθα.» ὣς ἄρα φωνήσας ξίφος εἵλετο χειρὶ παχείῃ κείμενον, ὅ ῥ' Ἀγέλαος ἀποπροέηκε χαμᾶζε κτεινόμενος· τῷ τόν γε κατ' αὐχένα μέσσον ἔλασσε· φθεγγομένου δ' ἄρα τοῦ γε κάρη κονίῃσιν ἐμίχθη. Τερπιάδης δ' ἔτ' ἀοιδὸς ἀλύσκανε κῆρα μέλαιναν, χ 330 Φήμιος, ὅς ῥ' ἤειδε παρὰ μνηστῆρσιν ἀνάγκῃ. ἔστη δ' ἐν χείρεσσιν ἔχων φόρμιγγα λίγειαν ἄγχι παρ' ὀρσοθύρην· δίχα δὲ φρεσὶ μερμήριζεν, ἢ ἐκδὺς μεγάροιο Διὸς μεγάλου ποτὶ βωμὸν ἑρκείου ἕζοιτο τετυγμένον, ἔνθ' ἄρα πολλὰ Λαέρτης Ὀδυσεύς τε βοῶν ἐπὶ μηρί' ἔκηαν, ἦ γούνων λίσσοιτο προσαΐξας Ὀδυσῆα. ὧδε δέ οἱ φρονέοντι δοάσσατο κέρδιον εἶναι, γούνων ἅψασθαι Λαερτιάδεω Ὀδυσῆος. ἦ τοι ὁ φόρμιγγα γλαφυρὴν κατέθηκε χαμᾶζε χ 340 μεσσηγὺς κρητῆρος ἰδὲ θρόνου ἀργυροήλου, αὐτὸς δ' αὖτ' Ὀδυσῆα προσαΐξας λάβε γούνων καί μιν λισσόμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα· «γουνοῦμαί σ', Ὀδυσεῦ· σὺ δέ μ' αἴδεο καί μ' ἐλέησον. αὐτῷ τοι μετόπισθ' ἄχος ἔσσεται, εἴ κεν ἀοιδὸν πέφνῃς, ὅς τε θεοῖσι καὶ ἀνθρώποισιν ἀείδω. αὐτοδίδακτος δ' εἰμί, θεὸς δέ μοι ἐν φρεσὶν οἴμας παντοίας ἐνέφυσεν· ἔοικα δέ τοι παραείδειν ὥς τε θεῷ· τῶ μή με λιλαίεο δειροτομῆσαι. καί κεν Τηλέμαχος τάδε γ' εἴποι, σὸς φίλος υἱός, χ 350 ὡς ἐγὼ οὔ τι ἑκὼν ἐς σὸν δόμον οὐδὲ χατίζων πωλεύμην μνηστῆρσιν ἀεισόμενος μετὰ δαῖτας, ἀλλὰ πολὺ πλέονες καὶ κρείσσονες ἦγον ἀνάγκῃ.» ὣς φάτο, τοῦ δ' ἤκουσ' ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο, αἶψα δ' ἑὸν πατέρα προσεφώνεεν ἐγγὺς ἐόντα· «ἴσχεο, μηδέ τι τοῦτον ἀναίτιον οὔταε χαλκῷ. καὶ κήρυκα Μέδοντα σαώσομεν, ὅς τέ μευ αἰεὶ οἴκῳ ἐν ἡμετέρῳ κηδέσκετο παιδὸς ἐόντος, εἰ δὴ μή μιν ἔπεφνε Φιλοίτιος ἠὲ συβώτης, ἠὲ σοὶ ἀντεβόλησεν ὀρινομένῳ κατὰ δῶμα.» χ 360 ὣς φάτο, τοῦ δ' ἤκουσε Μέδων πεπνυμένα εἰδώς· πεπτηὼς γὰρ ἔκειτο ὑπὸ θρόνον, ἀμφὶ δὲ δέρμα ἕστο βοὸς νεόδαρτον, ἀλύσκων κῆρα μέλαιναν. αἶψα δ' ὑπὸ θρόνου ὦρτο, βοὸς δ' ἀπέδυνε βοείην, Τηλέμαχον δ' ἄρ' ἔπειτα προσαΐξας λάβε γούνων καί μιν λισσόμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα· «ὦ φίλ', ἐγὼ μὲν ὅδ' εἰμί, σὺ δ' ἴσχεο· εἰπὲ δὲ πατρί, μή με περισθενέων δηλήσεται ὀξέϊ χαλκῷ, ἀνδρῶν μνηστήρων κεχολωμένος, οἵ οἱ ἔκειρον κτήματ' ἐνὶ μεγάροις, σὲ δὲ νήπιοι οὐδὲν ἔτιον.» χ 370 τὸν δ' ἐπιμειδήσας προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· «θάρσει, ἐπεὶ δή σ' οὗτος ἐρύσατο καὶ ἐσάωσεν, ὄφρα γνῷς κατὰ θυμόν, ἀτὰρ εἴπῃσθα καὶ ἄλλῳ, ὡς κακοεργίης εὐεργεσίη μέγ' ἀμείνων. ἀλλ' ἐξελθόντες μεγάρων ἕζεσθε θύραζε ἐκ φόνου εἰς αὐλήν, σύ τε καὶ πολύφημος ἀοιδός, ὄφρ' ἂν ἐγὼ κατὰ δῶμα πονήσομαι ὅττεό με χρή.» ὣς φάτο, τὼ δ' ἔξω βήτην μεγάροιο κιόντε· ἑζέσθην δ' ἄρα τώ γε Διὸς μεγάλου ποτὶ βωμόν, πάντοσε παπταίνοντε, φόνον ποτιδεγμένω αἰεί. χ 380 πάπτηνεν δ' Ὀδυσεὺς καθ' ἑὸν δόμον, εἴ τις ἔτ' ἀνδρῶν ζωὸς ὑποκλοπέοιτο, ἀλύσκων κῆρα μέλαιναν. τοὺς δὲ ἴδεν μάλα πάντας ἐν αἵματι καὶ κονίῃσι πεπτεῶτας πολλούς, ὥς τ' ἰχθύας, οὕς θ' ἁλιῆες κοῖλον ἐς αἰγιαλὸν πολιῆς ἔκτοσθε θαλάσσης δικτύῳ ἐξέρυσαν πολυωπῷ· οἱ δέ τε πάντες κύμαθ' ἁλὸς ποθέοντες ἐπὶ ψαμάθοισι κέχυνται· τῶν μέν τ' ἠέλιος φαέθων ἐξείλετο θυμόν· ὣς τότ' ἄρα μνηστῆρες ἐπ' ἀλλήλοισι κέχυντο. δὴ τότε Τηλέμαχον προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· χ 390 «Τηλέμαχ', εἰ δ' ἄγε μοι κάλεσον τροφὸν Εὐρύκλειαν, ὄφρα ἔπος εἴπωμι, τό μοι καταθύμιόν ἐστιν.» ὣς φάτο, Τηλέμαχος δὲ φίλῳ ἐπεπείθετο πατρί, κινήσας δὲ θύρην προσέφη τροφὸν Εὐρύκλειαν· «δεῦρο δὴ ὄρσο, γρηῢ παλαιγενές, ἥ τε γυναικῶν δμῳάων σκοπός ἐσσι κατὰ μέγαρ' ἡμετεράων, ἔρχεο· κικλήσκει σε πατὴρ ἐμός, ὄφρα τι εἴπῃ.» ὣς ἄρ' ἐφώνησεν, τῇ δ' ἄπτερος ἔπλετο μῦθος, ὤϊξεν δὲ θύρας μεγάρων ἐῢ ναιεταόντων, βῆ δ' ἴμεν· αὐτὰρ Τηλέμαχος πρόσθ' ἡγεμόνευεν. χ 400 εὗρεν ἔπειτ' Ὀδυσῆα μετὰ κταμένοισι νέκυσσιν αἵματι καὶ λύθρῳ πεπαλαγμένον ὥς τε λέοντα, ὅς ῥά τε βεβρωκὼς βοὸς ἔρχεται ἀγραύλοιο· πᾶν δ' ἄρα οἱ στῆθός τε παρήϊά τ' ἀμφοτέρωθεν αἱματόεντα πέλει, δεινὸς δ' εἰς ὦπα ἰδέσθαι· ὣς Ὀδυσεὺς πεπάλακτο πόδας καὶ χεῖρας ὕπερθεν. ἡ δ' ὡς οὖν νέκυάς τε καὶ ἄσπετον εἴσιδεν αἷμα, ἴθυσέν ῥ' ὀλολύξαι, ἐπεὶ μέγα εἴσιδεν ἔργον· ἀλλ' Ὀδυσεὺς κατέρυκε καὶ ἔσχεθεν ἱεμένην περ καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα· χ 410 «ἐν θυμῷ, γρηῦ, χαῖρε καὶ ἴσχεο μηδ' ὀλόλυζε· οὐχ ὁσίη κταμένοισιν ἐπ' ἀνδράσιν εὐχετάασθαι. τούσδε δὲ μοῖρ' ἐδάμασσε θεῶν καὶ σχέτλια ἔργα· οὔ τινα γὰρ τίεσκον ἐπιχθονίων ἀνθρώπων, οὐ κακὸν οὐδὲ μὲν ἐσθλόν, ὅτίς σφεας εἰσαφίκοιτο· τῶ καὶ ἀτασθαλίῃσιν ἀεικέα πότμον ἐπέσπον. ἀλλ' ἄγε μοι σὺ γυναῖκας ἐνὶ μεγάροις κατάλεξον, αἵ τέ μ' ἀτιμάζουσι καὶ αἳ νηλείτιδές εἰσι.» τὸν δ' αὖτε προσέειπε φίλη τροφὸς Εὐρύκλεια· «τοιγὰρ ἐγώ τοι, τέκνον, ἀληθείην καταλέξω. χ 420 πεντήκοντά τοί εἰσιν ἐνὶ μεγάροισι γυναῖκες δμῳαί, τὰς μέν τ' ἔργα διδάξαμεν ἐργάζεσθαι, εἴριά τε ξαίνειν καὶ δουλοσύνην ἀνέχεσθαι· τάων δώδεκα πᾶσαι ἀναιδείης ἐπέβησαν, οὔτ' ἐμὲ τίουσαι οὔτ' αὐτὴν Πηνελόπειαν. Τηλέμαχος δὲ νέον μὲν ἀέξετο, οὐδέ ἑ μήτηρ σημαίνειν εἴασκεν ἐπὶ δμῳῇσι γυναιξίν. ἀλλ' ἄγ' ἐγὼν ἀναβᾶσ' ὑπερώϊα σιγαλόεντα εἴπω σῇ ἀλόχῳ, τῇ τις θεὸς ὕπνον ἐπῶρσε.» τὴν δ' ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· χ 430 «μή πω τήν γ' ἐπέγειρε· σὺ δ' ἐνθάδε εἰπὲ γυναιξὶν ἐλθέμεν, αἵ περ πρόσθεν ἀεικέα μηχανόωντο.» ὣς ἄρ' ἔφη, γρηῢς δὲ διὲκ μεγάροιο βεβήκει ἀγγελέουσα γυναιξὶ καὶ ὀτρυνέουσα νέεσθαι. αὐτὰρ ὁ Τηλέμαχον καὶ βουκόλον ἠδὲ συβώτην εἰς ἓ καλεσσάμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα· «ἄρχετε νῦν νέκυας φορέειν καὶ ἄνωχθε γυναῖκας· αὐτὰρ ἔπειτα θρόνους περικαλλέας ἠδὲ τραπέζας ὕδατι καὶ σπόγγοισι πολυτρήτοισι καθαίρειν. αὐτὰρ ἐπὴν δὴ πάντα δόμον διακοσμήσησθε, χ 440 δμῳὰς ἐξαγαγόντες ἐϋσταθέος μεγάροιο, μεσσηγύς τε θόλου καὶ ἀμύμονος ἕρκεος αὐλῆς, θεινέμεναι ξίφεσιν τανυήκεσιν, εἰς ὅ κε πασέων ψυχὰς ἐξαφέλησθε καὶ ἐκλελάθωντ' Ἀφροδίτης, τὴν ἄρ' ὑπὸ μνηστῆρσιν ἔχον μίσγοντό τε λάθρῃ.» ὣς ἔφαθ', αἱ δὲ γυναῖκες ἀολλέες ἦλθον ἅπασαι, αἴν' ὀλοφυρόμεναι, θαλερὸν κατὰ δάκρυ χέουσαι. πρῶτα μὲν οὖν νέκυας φόρεον κατατεθνηῶτας, κὰδ δ' ἄρ' ὑπ' αἰθούσῃ τίθεσαν εὐερκέος αὐλῆς, ἀλλήλοισιν ἐρείδουσαι· σήμαινε δ' Ὀδυσσεὺς χ 450 αὐτὸς ἐπισπέρχων· ταὶ δ' ἐκφόρεον καὶ ἀνάγκῃ. αὐτὰρ ἔπειτα θρόνους περικαλλέας ἠδὲ τραπέζας ὕδατι καὶ σπόγγοισι πολυτρήτοισι κάθαιρον. αὐτὰρ Τηλέμαχος καὶ βουκόλος ἠδὲ συβώτης λίστροισιν δάπεδον πύκα ποιητοῖο δόμοιο ξῦον· ταὶ δ' ἐφόρεον δμῳαί, τίθεσαν δὲ θύραζε. αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ πᾶν μέγαρον διεκοσμήσαντο, δμῳὰς ἐξαγαγόντες ἐϋσταθέος μεγάροιο, μεσσηγύς τε θόλου καὶ ἀμύμονος ἕρκεος αὐλῆς, εἴλεον ἐν στείνει, ὅθεν οὔ πως ἦεν ἀλύξαι. χ 460 τοῖσι δὲ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἦρχ' ἀγορεύειν· «μὴ μὲν δὴ καθαρῷ θανάτῳ ἀπὸ θυμὸν ἑλοίμην τάων, αἳ δὴ ἐμῇ κεφαλῇ κατ' ὀνείδεα χεῦαν μητέρι θ' ἡμετέρῃ, παρά τε μνηστῆρσιν ἴαυον.» ὣς ἄρ' ἔφη, καὶ πεῖσμα νεὸς κυανοπρῴροιο κίονος ἐξάψας μεγάλης περίβαλλε θόλοιο, ὑψόσ' ἐπεντανύσας, μή τις ποσὶν οὖδας ἵκοιτο. ὡς δ' ὅτ' ἂν ἢ κίχλαι τανυσίπτεροι ἠὲ πέλειαι ἕρκει ἐνιπλήξωσι, τό θ' ἑστήκῃ ἐνὶ θάμνῳ, αὖλιν ἐσιέμεναι, στυγερὸς δ' ὑπεδέξατο κοῖτος, χ 470 ὣς αἵ γ' ἑξείης κεφαλὰς ἔχον, ἀμφὶ δὲ πάσαις δειρῇσι βρόχοι ἦσαν, ὅπως οἴκτιστα θάνοιεν. ἤσπαιρον δὲ πόδεσσι μίνυνθά περ, οὔ τι μάλα δήν. ἐκ δὲ Μελάνθιον ἦγον ἀνὰ πρόθυρόν τε καὶ αὐλήν· τοῦ δ' ἀπὸ μὲν ῥῖνάς τε καὶ οὔατα νηλέϊ χαλκῷ τάμνον μήδεά τ' ἐξέρυσαν, κυσὶν ὠμὰ δάσασθαι, χεῖράς τ' ἠδὲ πόδας κόπτον κεκοτηότι θυμῷ. οἱ μὲν ἔπειτ' ἀπονιψάμενοι χεῖράς τε πόδας τε εἰς Ὀδυσῆα δόμονδε κίον, τετέλεστο δὲ ἔργον. αὐτὰρ ὅ γε προσέειπε φίλην τροφὸν Εὐρύκλειαν· χ 480 «οἶσε θέειον, γρηΰ, κακῶν ἄκος, οἶσε δέ μοι πῦρ, ὄφρα θεειώσω μέγαρον· σὺ δὲ Πηνελόπειαν ἐλθεῖν ἐνθάδ' ἄνωχθι σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξί· πάσας δ' ὄτρυνον δμῳὰς κατὰ δῶμα νέεσθαι.» τὸν δ' αὖτε προσέειπε φίλη τροφὸς Εὐρύκλεια· «ναὶ δὴ ταῦτά γε, τέκνον ἐμόν, κατὰ μοῖραν ἔειπες. ἀλλ' ἄγε τοι χλαῖνάν τε χιτῶνά τε εἵματ' ἐνείκω, μηδ' οὕτω ῥάκεσιν πεπυκασμένος εὐρέας ὤμους ἕσταθ' ἐνὶ μεγάροισι· νεμεσσητὸν δέ κεν εἴη.» τὴν δ' ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς· χ 490 «πῦρ νῦν μοι πρώτιστον ἐνὶ μεγάροισι γενέσθω.» ὣς ἔφατ', οὐδ' ἀπίθησε φίλη τροφὸς Εὐρύκλεια, ἤνεικεν δ' ἄρα πῦρ καὶ θήϊον· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς εὖ διεθείωσεν μέγαρον καὶ δῶμα καὶ αὐλήν. γρηῢς δ' αὖτ' ἀπέβη διὰ δώματα κάλ' Ὀδυσῆος ἀγγελέουσα γυναιξὶ καὶ ὀτρυνέουσα νέεσθαι· αἱ δ' ἴσαν ἐκ μεγάροιο δάος μετὰ χερσὶν ἔχουσαι. αἱ μὲν ἄρ' ἀμφεχέοντο καὶ ἠσπάζοντ' Ὀδυσῆα καὶ κύνεον ἀγαπαζόμεναι κεφαλήν τε καὶ ὤμους χεῖράς τ' αἰνύμεναι· τὸν δὲ γλυκὺς ἵμερος ᾕρει χ 500 κλαυθμοῦ καὶ στοναχῆς, γίνωσκε δ' ἄρα φρεσὶ πάσας.

Πέταξε τότε ο ξακουστός, Δυσσέας τα κουρέλια και στο κατώφλι πήδηξε, κρατώντας το δοξάρι και τη σαϊτοθήκη του γεμάτη με σαΐτες, κι έτσι είπε, αφού τις σώριασε μπροστά του, στους Μνηστήρες· «Τέλεψε αυτός ο δύσκολος αγώνας πια, και τώρα  σ' άλλο σημάδι, που κανείς δε χτύπησε, θα ρίξω, αν το πετύχω και χαρά μου δώσει τέτοια ο Φοίβος». Είπε και στέλνει την πικρή σαΐτα στον Αντίνο. Την ώρα εκείνη δίχερο χρυσό όμορφο ποτήρι να πάρει ετοιμαζόντανε, και να, στο χέρι το 'χε  να πιει κρασί, μήτε έβαζε το θάνατο στο νου του. Ποιος θα το φανταζότανε, πως ένας άντρας μόνος σε τόσους ομοτράπεζους, και παλικάρι ας ήταν, χάρο θα του 'δινε πικρό και μαυρισμένη μοίρα; Τον σημαδεύει στο λαιμό και τη σαΐτα ρίχνει  κι αντίκρυ η μύτη πέρασε απ' τ' απαλό του ζνίχι. Έγειρε δίπλα, του 'πεσε και το ποτήρι κάτω κι απ' τα ρουθούνια ανάβρυσε με μιας πηχτό το αίμα, και με τα πόδια του, συχνά κλωτσώντας το τραπέζι, έριξε κάτω τα φαγιά στη γης και λερωθήκαν,  κι ανακατώθηκαν ψωμιά και κρέατα ψημένα. Τότε οι Μνηστήρες, βλέποντας πως έπεσε άντρας κάτω, βάλανε αμέσως τις φωνές κι απάνου απ' τα θρονιά τους πετάχτηκαν και σκόρπισαν στο σπίτι, και τους τοίχους παντού τριγύρω κοίταζαν τους ομορφοκτισμένους, μα μήτε ασπίδα βλέπανε μήτε γερό κοντάρι. Και το Δυσσέα βρίζανε με λυσσασμένα λόγια· «Μωρέ, άσκημα το σκέφτηκες να ρίχνεις στους ανθρώπους. Μα άλλον αγώνα δε θα ιδείς, τώρα το τέλος σου ήρθε. Μωρέ, το πρώτο σκότωσες στο Θιάκι αρχοντοπαίδι. Γι' αυτό και σένα τώρα εδώ τα όρνια θα σε φάνε». Έτσι είπαν, γιατί νόμιζαν πως άντρα να σκοτώσει δεν ήθελε. Μα αυτό οι τυφλοί δεν έβαλαν στο νου τους, πως η παγίδα του χαμού στημένη ήταν για όλους. Τότε λοξά τον κοίταξε κι έτσι ο Δυσσέας του 'πε· «Σκυλιά, που στοχαστήκατε πως πίσω στην πατρίδα δε θα γυρίσω, κι άπονα μου τρώτε το σπίτι και στανικώς πλαγιάζατε τις δούλες, κι ενώ ζούσα θέλατε τη γυναίκα μου να κάμετε δική σας, δίχως θεούς που κατοικούν τα ουράνια, να φοβάστε,  μήτε πως θα 'ρθει η εκδίκηση καμιά φορά από κάποιον. Μα να, τα δίχτυα απλώθηκαν απάνω σας του χάρου». Έτσι είπε, κι όλων κόπηκαν τα ήπατα απ' τον τρόμο, και ζάρωνε ο καθένας τους για να σωθεί απ' το χάρο. Κι απ' όλους ο Ευρύμαχος το λόγο πήρε κι είπε· «Αν είσαι αλήθεια εσύ ο Θιακός Δυσσέας που ήρθες πίσω, όλα σωστά τους τα 'ψαλες γι' αυτά που σου 'χουν κάμει, πλήθος στο σπίτι σου άνομα, πλήθος και στ' αγαθά σου. Μα να, ο Αντίνος κείτεται νεκρός, ο πρώτος φταίχτης. Γιατί όλες τις δουλειές αυτές τις έβγαλε μονάχος,  όχι γιατί τον έσπρωχνε του γάμου ανάγκη ή πόθος, μόν' έτρεφε άλλα στην καρδιά που σε καλό δε βγήκαν, αυτός μες στο κοσμάκουστο να βασιλέψει Θιάκι και να σκοτώσει, σταίνοντας καρτέρι, το παιδί σου. Μα τώρα αυτός σαν έπεσε, καθώς του ταίριαζε έτσι,  λυπήσου το λαό σου εσύ κι εμείς στερνά απ' τη χώρα συνάζουμε όσα πιώθηκαν κι όσα σου φαγωθήκαν. Είκοσι βόδια πρόστιμο καθένας θα πλερώσει κι όσο χρυσάφι και χαλκό θα γιάνουν την καρδιά σου. Μα πριν τα πάρεις, άδικο μαζί μας να θυμώνεις». Τότε λοξά τον κοίταξε κι έτσι ο Δυσσέας του 'πε· «Ευρύμαχε, κι αν όλα μου τα πατρικά γυρίστε, κι όσα είναι όλο σας το βιος και βάλτε κι άλλα τόσα, μήτε έτσι δεν τα σταματώ τα χέρια απ' τη σφαγή σας πριν ένα κι ένα τ' άδικα πλερώσουν οι Μνηστήρες.  Διαλέξτε τώρα αν θα σταθεί κανείς να πολεμήσει, είτε θα φύγει, από σφαγή και χάρο να γλιτώσει. Όμως, θαρρώ, απ' τα νύχια μου κανείς δε θα ξεφύγει»· Έτσι είπε κι όλων κόπηκαν τα ήπατα απ' τον τρόμο κι απ' όλους ο Ευρύμαχος δευτέρωσε έτσι πάλε·  «Τ' άπιαστα χέρια αυτός, παιδιά, δε θα τα σταματήσει, μόν' το δοξάρι όσο βαστά και τη σαϊτοθήκη, θα ρίχνει απ' το πελεκητό κατώφλι, ως ότου τέλος να μας ξεκάμει. Μόν' εμπρός, κανείς ας μη δειλιάσει. Τραβήξτε τα μαχαίρια σας. Προβάλτε τα τραπέζια  μπροστά στις γοργοθάνατες σαΐτες κι όλοι απάνω ας του ριχτούμε μαζωχτοί, ν' αναγκαστεί την πόρτα ν' αφήσει και το πέτρινο κατώφλι κι όξω αμέσως να πεταχτούμε, αλαλαγμός να σηκωθεί στη χώρα, να μάθει τότε τη στερνή πως έριξε σαΐτα».  Είπε κι ευτύς το δίστομο χαλκόμυτο μαχαίρι τραβάει κι απάνω του όρμησε, σκούζοντας μ' άγρια λύσσα. Μα στη στιγμή μια σαϊτιά του τίναξε ο Δυσσέας στα στήθια, κάτω απ' το βυζί, κι η φτερωτή σαΐτα μπήχτηκε στο συκώτι του, και το μαχαίρι κάτω  του 'πεσε και σωριάστηκε τριγύρω στο τραπέζι τρικλίζοντας και σκόρπισε τα δίχερα ποτήρια και τα φαγιά στο πάτωμα, και καταγής χτυπούσε το μέτωπο, και στο θρονί κλωτσούσε με τα πόδια, κι ευτύς τα μάτια του θολό τα σκέπασε σκοτάδι.  Τότε όρμησε ο Αμφίνομος στον ξακουστό Δυσσέα. μ' ένα μαχαίρι μυτερό, ίσως χυθεί απ' την πόρτα, μα πρόφτασε ο Τηλέμαχος με χάλκινο κοντάρι, και πίσω του το φύτεψε ανάμεσα στους ώμους και πέρασε στα στήθια του μπροστά το χάλκινο όπλο.  Έπεσε κάτω και στη γης χτύπησε η κεφαλή του, Τότε άφησε ο Τηλέμαχος στο σώμα του Αμφινόμου μπηγμένο το μακρόλαιμο κοντάρι και τραβήχτη, γιατί φοβόταν, το βαρύ κοντάρι αν θα τραβούσε, μη τον βαρέσει άλλος κανείς χυμώντας με μαχαίρι  ή τον τρυπήσει πίσω του σαν ήτανε σκυμμένος. Έτρεξε μ' ένα πήδημα και στον πατέρα του ήρθε, κι όπως κοντά του στάθηκε του λέει με δυο του λόγια· «Ασπίδα και κοντάρια δυο, πατέρα, θα σου φέρω και κράνος χάλκινο, καλά να στέκει στα μηλίγγια,  κι έτσι θ' αρματωθώ κι εγώ κι ο Εύμαιος κι ο βουκόλος. Γιατί, θαρρώ, καλύτερα να πάρουμε άρματα όλοι». Κι απάντησε ο πολύσοφος Δυσσέας κι έτσι του 'πε˙ «Τρέχα και φέρ' τα όσο βαστούν να πολεμώ οι σαΐτες, μήπως, αν μείνω μόνος μου, με σπρώξουν απ' την πόρτα». Έτσι είπε, κι ο Τηλέμαχος του κάνει ευτύς το λόγο κι έτρεξε μέσα στον οντά που τα λαμπρά ήταν όπλα. Κοντάρια πήρε εκείθε οχτώ και τέσσερες ασπίδες, τέσσερα κράνα χάλκινα με φούντα αλόγου απάνω, κι αμέσως πίσω γύρισε και στο Δυσσέα πήγε.  Κι ως ήρθε, πρώτος φόρεσε τα χάλκινα άρματά του, καθώς κι οι δυο του παραγιοί, και στον πολυτεχνίτη θεϊκό Δυσσέα τρέξανε και στάθηκαν κοντά του. Κι ενόσω ακόμα του 'μεναν να πολεμά σαΐτες όλο κι από 'να σκότωνε Μνηστήρα στο παλάτι,  χτυπώντας πάντα, κι έπεφταν σωρός εκείνοι εμπρός του. Κι όταν πια τέλος σώθηκαν του βασιλιά οι σαΐτες, έστησε το δοξάρι του γυρτό στον παραστάτη του μαρμαρένιου παλατιού, στους γυαλισμένους τοίχους, κι ασπίδα αμέσως φόρεσε τετράδιπλη στους ώμους  και στ' όμορφο κεφάλι του καλοφτιασμένο κράνος μ' αλόγου ουρά και σειούντανε φριχτή από πάνω η φούντα, και πήρε δυο χαλκόδετα βασταγερά κοντάρια. Στον τοίχο τον καλόχτιστο είχε ένα πανωπόρτι κι απ' το κατώφλι τ' ακρινό του παλατιού είχε δρόμο  στενό, κλεισμένο από πυκνά, καλόδετα σανίδια. Μόνο απ' εκεί μπορούσανε να μπουν, κι εκεί ο Δυσσέας πρόσταξε το χοιροβοσκό, κοντά να πάει να στέκει. Τότε ο Αγέλαος φώναξε σ' όλους τους άλλους κι είπε˙ «Παιδιά, δεν θ' ανεβεί κανείς στο πανωπόρτι απάνω  για να φωνάξει το λαό, γοργά η φωνή να φτάσει; Κι αυτός, πια τότε τη στερνή σαΐτα του να ρίξει». Κι απάντησε ο γιδοβοσκός Μελάνθιος και του λέει˙ «Θεοθρεμμένε Αγέλαε, δεν είναι αυτό, κοντά είναι μες στην αυλή πόρτες γερές και δύσκολη η μπασιά της  κι ένας μπορεί να τους κρατεί αν είναι παλικάρι. Μα ελάτε τώρα απ' τον οντά τ' άρματα θα σας φέρω, γιατί θαρρώ πως μέσα εκεί, κι όχι αλλού πως τα 'χει φυλάξει ο Δυσσέας μαζί με το λαμπρό το γιο του». Έτσι είπε κι ο γιδοβοσκός Μελάνθιος απ' τη σκάλα  ανέβηκε μες στον οντά τρεχάτος του Δυσσέα. Κοντάρια πήρε δώδεκα κι ασπίδες άλλες τόσες, δώδεκα κράνα χάλκινα μ' αλόγου φούντα απάνω κι αφού τα πήρε, τρέχοντας τα πήγε στους Μνηστήρες. Γόνατα τότε και καρδιά λυθήκαν του Δυσσέα,  ως είδε ν' αρματώνουνται, και τα μακριά κοντάρια να σειουν, και ζόρικη η δουλειά του φάνηκε πως ήταν. Κι έτσι είπε στον Τηλέμαχο με πεταχτά του λόγια· «Καμιά γυναίκα πόλεμο, Τηλέμαχε, εδώ μέσα, μας άνοιξε έτσι τρομερό. Μπορεί κι ο Μελανθέας».  Κι ο συνετός Τηλέμαχος τ' απάντησε έτσι κι είπε· «Δικό μου είναι το φταίξιμο, πατέρα μου, κι όχι άλλου, που πήγα κι άνοιξα του οντά τη σφαλισμένη πόρτα κι ύστερα δεν την έκλεισα και με στοχάστηκε άλλος. Μόν', Εύμαιε, τρέχα γρήγορα την πόρτα να σφαλίσεις,  και μάθε αυτά αν μας τα 'καμε καμιά απ' τις παρακόρες ή μήπως ο Μελάνθιος, καθώς τον βάζει ο νους μου». Κι εκεί που τέτοια λέγανε μιλώντας μεταξύ τους, ξανάτρεξε ο γιδοβοσκός Μελάνθιος, κι άλλα ακόμα όπλα να φέρει απ' τον οντά. Τον πήρε όμως το μάτι  του Εύμαιου του χοιροβοσκού κι έτσι είπε στο Δυσσέα· «Γιε του Λαέρτη, θεϊκέ πολύτεχνε Δυσσέα, το διαστρεμμένο αυτό κορμί, που βάλαμε στο νου μας, πάει στον οντά για τ' άρματα. Μόν' φώτισέ με τώρα, το αίμα, αν θέλεις, να του πιω, ανίσως τον νικήσω,  ή να στον κουβαλήσω εδώ να τα πλερώσει όλα τ' άδικα που στο σπίτι σου σου κάνει τόσα χρόνια». Κι απάντησε ο πολύσοφος Δυσσέας κι έτσι του 'πε· «Εγώ με τον Τηλέμαχο τους άτροπους Μνηστήρες μέσα θα τους κρατήσουμε, μ' όσην ορμή κι αν δείξουν.  Σεις τώρα αυτόν πιστάγκωνα δέστε του χέρια πόδια, κι αφού τον μπάστε στον οντά, δέστε καλά την πόρτα, και μια θηλιά από πάνω του πλεχτή σαν του περάστε, σύρτε τον πάνω στην κορφή του στύλου, όσο να φτάσει τα πάτερα, κι ώρες εκεί να σβήσει μες στους πόνους».  Είπε, κι αυτοί τον άκουσαν κι όπως τους είπε κάνουν, και τρέξανε όλοι στον οντά δίχως αυτός να νιώσει. Στο βάθος ήταν κι έψαχνε ζητώντας όπλα να 'βρει, κι αυτοί στα πλάγια στάθηκαν της πόρτας καρτερώντας. Κι ως πάτησε ο γιδοβοσκός Μελάνθιος το κατώφλι,  κρατώντας στο 'να χέρι του πεντάμορφο ένα κράνος και στ' άλλο ασπίδα ευρύχωρη, παλιά και μουχλιασμένη, που τη φορούσε ο ξακουστός Λαέρτης νιος σαν ήταν, μα άχρηστη τώρα κείτουνταν κι είχαν λυθεί οι ραφές της χύμηξαν τότε απάνω του κι απ' τα μαλλιά τον σέρνουν  μες στον οντά και καταγής στο πάτωμα τον ρίχνουν σβημένο και του δέσανε σφιχτά χέρια και πόδια πιστάγκωνα, όπως πρόσταξε ο θεϊκός Δυσσέας.  Κι αφού σκοινί του πέρασαν πλεγμένο απ' το κορμί του στο στύλο τον κρεμάσανε, τα πάτερα να φτάσει,  Τότε, Εύμαιε χοιροβοσκέ, περιγελώντας του 'πες· «Τώρα, Μελάνθιε, σ' απαλό κρεβάτι πλαγιασμένος όπως σου πρέπει ακοίμητος τη νύχτα θα περάσεις. Και μήτε η ροδοδάχτυλη νυχτοθρεμμένη Αυγούλα δε θα σε σκιάξει απ' του Ωκεανού το ρέμα σαν προβάλει,  την ώρα πόρχεσαι τ' αρνιά και φέρνεις στους Μνηστήρες». Έτσι δεμένο στα σφιχτά δεσμά του τον αφήκαν, κι αφού ζωστήκαν τ' άρματα και κλείσανε την πόρτα, τρέξανε στο βαθύσοφο πολύτεχνο Δυσσέα. Στάθηκαν τότε οι τέσσερεις απάνω στο κατώφλι,  φωτιά γεμάτοι, κι οι πολλοί Μνηστήρες από μέσα. Τότε ήρθε κι η θεά Αθηνά, του Δία η θυγατέρα, στ' ανάστημα και στη φωνή του Μέντορα συνόμοια, Κι όπως την είδε χάρηκε κι έτσι ο Δυσσέας είπε. «Βόηθα μας, Μέντορα, σ' αυτή τη σφίξη και θυμήσου  το φίλο κι ευεργέτη σου και συνομήλικό σου». Είπε κι ο νους του στη θεά την πολεμάρχα πήγε. Μα κι οι Μνηστήρες απ' αλλού της φώναζαν και πρώτος της έσκουζε ο Αγέλαος ο γιος του Δαμαστόρου˙ «Μέντορα, μην καταπειστείς στα λόγια του Δυσσέα  και πας μαζί του, πόλεμο ν' ανοίξεις στους Μνηστήρες. Γιατί κι εμάς η γνώμη μας αυτή είναι και θα γίνει. Όταν αυτούς ξεκάμουμε, μαζί γιο και πατέρα, με το κεφάλι σου και συ στερνά θα τα πλερώσεις, όσα στο νου σου μελετάς να κάμεις εδώ μέσα. Κι όταν με το γερό σπαθί σας βγάλουμε απ' τη μέση, όσα σου βρίσκονται αγαθά στο σπίτι σου κι απόξω, όλα με του Δυσσέα το βιος θα γίνουν ένα, κι ούτε τους γιους σου και τις κόρες σου και το γλυκό σου ταίρι θ' αφήσουμε έτσι ζωντανούς να τριγυρνούν στο Θιάκι».  Έτσι είπε κι άναψε ο θυμός ακόμα της Παλλάδας, και το Δυσσέα με πικρά τον αποπήρε λόγια· «Δεν έχεις πια στα στήθια σου καρδιά, Δυσσέα, και θάρρος, ως όταν για την όμορφη αρχοντοκόρη Ελένη χρόνους, εννιά ακατάπαυτα τους Τρώες πολεμούσες,  κι άπειρους σκότωνες οχτρούς μες στη φωτιά της μάχης, κι απ' τη βουλή σου πάρθηκε το κάστρο του Πριάμου. Πώς τώρα, ενώ στο σπίτι σου και στ' αγαθά σου φτάνεις, μπρος στους Μνηστήρες δεν τολμάς το θάρρος σου να δείξεις; Μόν' έλα, στάσου δίπλα μου, καημένε μου, να μάθεις  πώς πολεμάει ο Μέντορας μες στων οχτρών το πλήθος, και πώς στον ευεργέτη του καλό του ανταποδίνει». Είπε, μα ακόμα κατ' αυτούς δεν έκλινε τη νίκη, μόν' ήθελε του ξακουστού Δυσσέα και του γιου του να δοκιμάσει την αντρειά και της καρδιάς το θάρρος.  Και πέταξε στου παλατιού την μαυροκαπνισμένη σκεπή κι απάνω κάθισε σα χελιδόνι αγνάντια. Και τους Μνηστήρες ψύχωνε ο γιος του Δαμαστόρου, Αγέλαος κι ο Ευρύνομος μαζί κι ο Αμφιμέδος, του Πολυχτόρου ο Πείσανδρος, ο συνετός Πολύβος  κι ο Δημοπτόλεμος. Αυτοί μες στους Μνηστήρες ήταν οι πρώτοι στην παλικαριά και μόνοι ακόμα ζούσαν,  και προσπαθούσαν τη ζωή να σώσουν πολεμώντας. Τους άλλους πια τους ξέκαμαν οι φτερωτές σαΐτες. Τότε άρχισε ο Αγέλαος και σ' όλους μίλησε έτσι·  «Τ' άπιαστα χέρια αυτός, παιδιά, σε λίγο θα κρατήσει. Του 'φυγε πια κι ο Μέντορας με τα παχιά τα λόγια, κι αυτοί μονάχοι απόμειναν στα πρωτοπόρτια απάνω. Και τώρα τα κοντάρια σας μαζί μη ρίχνετε όλοι, μόν' έξι ας κάμουν την αρχή, ίσως μας δώσει ο Δίας  τη δόξα να χτυπήσουμε στα στήθια το Δυσσέα. Αυτός, να πέσει, κι έπειτα τους άλλους ποιος τους πιάνει». Έτσι είπε, κι όπως πρόσταξε με λύσσα ρίξανε όλοι, μα τα 'φερε η θεά Αθηνά να πάνε όλα χαμένα. Κι άλλος απάνω χτύπησε στου παλατιού το στύλο,  άλλος στην πόρτα την κλειστή κι άλλος τον τοίχο βρήκε.   Κι απ' τα γερά σα γλίτωσαν κοντάρια των Μνηστήρων, τότε άρχισε ο πολύπαθος θεϊκός Δυσσέας κι είπε· «Κι εγώ, παιδιά, μες στο σωρό θα 'λεγα των Μνηστήρων να ρίξουμε, που λαχταρούν να μας ξεκάνουν κιόλας  κοντά στις άλλες συμφορές που από καιρό μας κάνουν». Έτσι είπε κι όλοι στο πετσί σημάδεψαν και ρίχνουν τα χάλκινα κοντάρια τους. Και σκότωσε ο Δυσσέας πρώτος το Δημοπτόλεμο, τον Ευρυάδη ο γιος του, τον Έλατο ο χοιροβοσκός, τον Πείσανδρο ο βουκόλος.  Κι αυτοί όπως έπεσαν στη γης δαγκάσανε τις πέτρες, κι όλοι οι λοιποί σκορπίσανε στου παλατιού το βάθος. Τρέχουν κι εκείνοι κι έβγαλαν απ' τους νεκρούς τις λόγχες· Πάλε οι Μνηστήρες έριξαν με λύσσα τα κοντάρια μα τα 'φερε η θεά Αθηνά και πήγανε χαμένα.  Κι άλλος απάνω χτύπησε στου παλατιού το στύλο κι άλλος στην πόρτα την κλειστή κι άλλος κατά τον τοίχο. Ξώδερμα τον Τηλέμαχο βάρεσε ο Αμφιμέδος στο χέρι, και του ξέγδαρε στην άκρη το πετσί του. Και του Ευμαίου ο Κτήσιππος πιο πάνω απ' την ασπίδα.  του χάραξε τον ώμο του με το μακρύ κοντάρι, κι έτσι όπως πέρασε ψηλά, έπεσε πίσω κάτω. Πάλε κι αυτοί με το θεϊκό πολύπαθο Δυσσέα μες στων Μνηστήρων το σωρό πετούσαν τα κοντάρια. Τον Ευρυδάμα χτύπησε ο πορθητής Δυσσέας  κι ο συνετός Τηλέμαχος τον Αμφιμέδο βρήκε τον Πόλυβο ο χοιροβοσκός. Τον Κτήσιππο ο βουκόλος κατάστηθα τον χτύπησε κι έτσι περήφανα είπε· «Να, Κτήσιππε, περίγελο, άλλη φορά να μάθεις να μην παινιέσαι αστόχαστα, μόν' τους θεούς ν' αφήνεις,  που 'ναι από σένα ανώτεροι, αυτοί ν' αποφασίζουν. Σε πλέρωσα για την κλωτσιά που του θεϊκού Δυσσέα. του 'δωσες μες στο σπίτι του σαν ήρθε σα ζητιάνος». Έτσι είπε των στριφτόποδων βοδιών ο επιστάτης. Και τον Αγέλαο χτύπησε από κοντά ο Δυσσέας,  το Λειώκριτο ο Τηλέμαχος βάρεσε στα λαγγόνια κι απ' τ' άλλο μέρος πέρασε και βγήκε το κοντάρι. Έπεσε μπρούμτα και στης γης βρόντησε η κεφαλή του. Τότε έδειξε η θεά Αθηνά την αντροφάγα ασπίδα ψηλά απ' τη σκέπη του σπιτιού και τρόμαξε η καρδιά τους,  και στο παλάτι σκόρπισαν ευτύς σαν τα γελάδια όταν η μύγα τις σκορπά με τα κεντήματά της μες στον καιρό της άνοιξης που 'ναι μεγάλη η μέρα. Κι όπως χυμούν γαντζόνυχοι αητοί καμαρομύτες απ' τ' ακροβούνια στα πουλιά, κι εκείνα φοβισμένα  τα νέφη αφήνουν, κι ως πετούν στον κάμπο, τ' αφανίζουν και δεν μπορούν αντίσταση να κάμουν ή να φύγουν και το κυνήγι βλέποντας διασκεδάζει ο κόσμος, έτσι κι εκείνοι χύθηκαν απάνω στους Μνηστήρες, κι εδώ κι εκεί τους θέριζαν, κι αυτοί βαριά βογκώντας  έπεφταν κάτω κι έβαφε το αίμα τους το χώμα. Τότε ο Λειώδης έπεσε στα πόδια του Δυσσέα κι έτσι με δάκρυα το 'λεγε και τον παρακαλούσε· «Σπλαχνίσου με και σώσε, με, Δυσσέα, σε ξορκίζω. Γιατί ποτέ δεν πείραξα στο σπίτι σου γυναίκα·  με λόγο είτε μ' αταίριαστο φέρσιμο και τους άλλους Μνηστήρες, όσοι τα 'καναν, τους έλεγᾳ να πάψουν. Όμως αυτοί δεν πείθονταν απ' το κακό ν' απέχουν, γι' αυτό με θάνατο σκληρό τις αδικίες πλερώνουν. Των σπλάχνων με είχαν ξηγητή κι αθώος θα πεθάνω,  ώστε κι οι πράξεις οι καλές στερνά δεν βρίσκουν χάρη»· Τότε λοξά τον κοίταξε κι έτσι ο Δυσσέας του 'πε· «Σπλάχνων κι αν ήσουν ξηγητής στους άλλους τους Μνηστήρες, πολλές φορές στο σπίτι μου θα το παρακαλούσες του ποθητού μου γυρισμού να μη χαράξει η μέρα,  κι απ' το γλυκό το ταίρι μου και συ παιδιά να κάμεις. Μα απ' το σκληρό το θάνατο δε θα γλιτώσεις τώρα.». Είπε και πήρε το σπαθί στο παχουλό του χέρι, που τ' άφησε ο Αγέλαος, σαν του 'βγαινε η ψυχή του, στη γη. Μ' εκείνο του 'κοψε το ζνίχι του στη μέση,  κι ενώ μιλούσε, κύλησε στο χώμα η κεφαλή του. Ο Φήμιος ο τραγουδιστής τη μαυρισμένη μοίρα γλίτωσε εκεί, που στανικώς τραγούδαε στους Μνηστήρες· Στο ποραπόρτι στάθηκε κοντά και την κιθάρα κρατούσε τη γλυκόφωνη κι ανάδευε στο νου του,  απ' το παλάτι όξω να βγει και στου προστάτη Δία σιμά να κάτσει το βωμό τον ομορφοχτισμένο, όπου ο Λαέρτης έκαψε με το θεϊκό Δυσσέα βοδιών μηριά αλογάριαστα, ή στου Δυσσέα να πέσει τα γόνατα. Και πιο όφελος στο λογισμό του βρήκε  να τρέξει και στα γόνατα να πέσει του Δυσσέα. Άφησε αμέσως καταγής τη βαθουλή κιθάρα, κοντά στ' αργυροκάρφωτο θρονί και στο κροντήρι, και χύθηκε τα γόνατα να πιάσει του Δυσσέα κι έτσι με λόγια φτερωτά θερμοπαρακαλούσε˙  «Σπλαχνίσου με και σώσε με, Δυσσέα, σε ξορκίζω. Ανίσως τον τραγουδιστή σκοτώσεις, θα 'ρθει μέρα να λυπηθείς, που τραγουδώ και σε θεούς κι ανθρώπους. Είμαι αυτοδίδαχτος εγώ κι άπειρα μες στο νου μου τραγούδια μου 'βαλε ο θεός. Και πρέπει εγώ κοντά σου  σα σε θεό να τραγουδώ. Γι' αυτό μη με χαλάσεις. Θα σου το πει κι ο λατρευτός Τηλέμαχος ο γιος σου, πως άθελα στο σπίτι σου, χωρίς κανένα πόθο, ερχόμουνα να τραγουδώ στα δείπνα των Μνηστήρων. Αυτοί πολλοί και πιο τρανοί μ' έφερναν με το ζόρι».  Έτσι, είπε κι άκουσε ο θεϊκός Τηλέμαχος κι αμέσως μίλησε στον πατέρα του, που 'ταν κοντά και του 'πε· «Στάσου, και τον αθώο αυτόν, με το σπαθί μη βλάψεις. Ακόμα και το Μέδοντα θα σώσουμε τον κράχτη, που πάντα εμένα από παιδί στο σπίτι μ' αγαπούσε,  όξω αν τον σκότωσε κι αυτόν ο Εύμαιος κι ο βουκόλος, είτε μπροστά σου αν έτυχε την ώρα που χυμούσες». Άκουσε ο κράχτης Μέδοντας το λόγο του, όπως ήταν κρυμμένος κάτω απ' το θρονί κι απάνω του είχε ρίξει βοδιού τομάρι νιόγδαρτο το χάρο να ξεφύγει,  κι ευτύς πετιέται απ' το θρονί, πετάει και το τομάρι, και τρέχοντας τα γόνατα του Τηλεμάχου πιάνει κι έτσι με λόγια φτερωτά του μίλησε και του 'πε· «Να με, παιδί μου. Στάσου εσύ, και μίλα στο γονιό σου, τ' ακονισμένο του σπαθί να μη με κόψει εμένα  μες στο θυμό του, που βαστά για τους Μνηστήρες όλους, που σ' αψηφούσαν οι τρελοί, και του 'τρωγαν το βιός του». Τότε του χαμογέλασε κι είπε ο σοφός Δυσσέας· «Μη φοβηθείς και τη ζωή να τη χρωστάς στο γιο μου, για να το ιδείς και μόνος σου και να το πεις στους άλλους,  πως το καλό είναι ανώτερο απ' την κακή την πράξη. Συ τώρα κι ο πολύτεχνος τραγουδιστής καθίστε όξω στην πόρτα της αυλής, μακριά απ' τους σκοτωμένους, όσο στο σπίτι ακόμα εγώ να κάμω ό,τι έχω ανάγκη». Έτσι είπε κι όξω βγήκανε απ' το παλάτι οι δυο τους  και στο βωμό καθίσανε το Δία του μεγάλου, κι εδώ κι εκεί κοιτάζανε το χάρο καρτερώντας. Τότε ο Δυσσέας έψαχνε στο σπίτι του, αν κανένας ήταν κρυμμένος ζωντανός το χάρο να ξεφύγει. Όλους τους είδε ένα σωρό στη σκόνη και στο αίμα  να κείτουνται κάτω στη γης, σαν ψάρια που οι ψαράδες τα φέρνουν όξω απ' το γιαλό με δίχτυα στ ακρογιάλι κι αυτά στον άμμο σπαρταρούν τη θάλασσα ποθώντας και σβήνει την ανάσα τους ο λαμπερός ο ήλιος.   Έτσι οι Μνηστήρες κείτονταν ένας στον άλλο απάνω.  Τότε έτσι στον Τηλέμαχο είπε ο σοφός Δυσσέας· «Φώναξε την Ευρύκλεια, Τηλέμαχε, τη βάγια, που θέλω κάτι να της πω, που το 'χω μες στο νου μου». Έτσι είπε, κι ο Τηλέμαχος του κάνει ευτύς το λόγο, κι αφού την πόρτα χτύπησε της βάγιας φώναξε έτσι·  «Βάγια μου, σήκω κι έλα εδώ, που σ' όλες μας τις δούλες που στο παλάτι βρίσκονται, παλιά επιστάτρα εσύ είσαι. Λέει να 'ρθεις ο πατέρας μου να σου μιλήσει κάτι». Είπε κι αυτός ο λόγος του δεν πέταξε χαμένος. Και του ψηλού σαν άνοιξε του παλατιού την πόρτα  ερχόνταν, κι ο Τηλέμαχος μπροστά την οδηγούσε. Βρήκανε το Δυσσέα εκεί μες στ' άψυχα κουφάρια στις λέρες και στα αίματα χωμένον σα λιοντάρι, που πάει, λαγκαδοκοίμητο σαν χόρτασε με βόδι, και στάζουν τα σαγόνια του κι όλο το στήθος του αίμα,  και φαίνεται τρομαχτικό στην όψη να το βλέπεις, έτσι ο Δυσσέας φαίνονταν χέρια και πόδια μαύρος. Κι ως είδε η βάγια τους νεκρούς, το αίμα σαν ποτάμι, πήγε να βάλει τις φωνές, τέτοια χαρά σαν είδε. Μα τη σταμάτησε ο θεϊκός Δυσσέας να φωνάξει,  κι έτσι στη βάγια μίλησε με φτερωμένα λόγια· «Μέσα σου κράτα τη χαρά και μη φωνάζεις, βάγια, γιατί είναι κρίμα τους νεκρούς να χαίρεσαι όταν βλέπεις. Η μοίρα αυτούς τους χάλασε και τα κακά τους έργα. Γιατί κανένα απ' τους θνητούς ανθρώπους δεν ψηφούσαν,  μήτε καλό μήτε κακό που τύχαινε μπροστά τους. Γι' αυτό κι απ' το κεφάλι τους χάρος πικρός τους βρήκε. Μόν' έλα τώρα να μου πεις, απ' του σπιτιού τις δούλες ποιες το ψωμί μου ατίμασαν και ποιες δεν έχουν κρίμα». Τότε έτσι η βάγια Ευρύκλεια τ' απάντησε και του 'πε·  «Την πάσα αλήθεια θα σου πω μετά χαράς, παιδί μου. Πενήντα στο παλάτι σου έχεις γυναίκες δούλες κι όλες τις μάθαμε δουλειές, και τα μαλλιά να ξαίνουν και κάθε κόπο δουλικό μ' υπομονή να στέργουν. Δώδεκα απ' όλες έπεσαν σε αδιαντροπιά μεγάλη  και μήτε εμένα σέβονταν μηδέ την Πηνελόπη. Μόλις πια τώρα τ' ακριβό μεγάλωσε παιδί σου, κι η μάνα του δεν άφηνε τις δούλες να προστάζει. Μόν' άφησέ με ν' ανεβώ στ' ανώι, αυτά να μάθει κι η Πηνελόπη που ο θεός τη βύθισε στον ύπνο».  Κι απάντησε ο πολύσοφος Δυσσέας και της είπε· «Ακόμα αυτή μην την ξυπνάς μόν' πες στις δούλες να 'ρθουν σ' αυτές που κάνανε άπρεπες δουλειές εδώ από πρώτα». Έτσι είπε, κι έφυγε η γριά κι απ' το παλάτι βγήκε, να παραγγείλει γλήγορα στις δούλες, εκεί να 'ρθουν.  Κι εκείνος τον Τηλέμαχο και το χοιροβοσκό του με το βουκόλο κάλεσε κοντά του και τους είπε· «Προστάξτε τώρα τους νεκρούς να πάρουν οι γυναίκες, κι έπειτα τα πεντάμορφα θρονιά και τα τραπέζια να καθαρίσουν με νερό και τρυπητά σφουγγάρια.  Κι όταν στην τάξη κάθε τι μες στο παλάτι βάλουν, όξω απ' το σπίτι βγάλτε τις ανάμεσα στο μέρος που το στρωμένο αυλόγυρο χωρίζει απ' το κελάρι κι εκεί να τις χτυπήσετε με το μακρύ σπαθί σας όσο η ζωή τους να σβηστεί και τις κουφές αγάπες,  που 'χανε με τους άτροπους Μνηστήρες, να ξεχάσουν». Έτσι είπε κι όλες έφτασαν οι δούλες μαζωμένες και δάκρυα χύνανε βροχή, πικρά θρηνολογούσαν. Των σκοτωμένων τα κορμιά σηκώσανε και κάτω στης καλοτείχιστης αυλής τα πήγαν στο κελάρι,  το 'να με τ' άλλο σωριαστά. Τις πρόσταζε ο Δυσσέας κι εκείνες θέλοντας και μη τους σκοτωμένους πήραν. Έπειτα τα πεντάμορφα θρονιά και τα τραπέζια τα καθαρίζουν με νερό και τρυπητά σφουγγάρια. Τότε ο θεϊκός Τηλέμαχος κι ο Εύμαιος κι ο βουκόλος,  του παλατιού το πάτωμα με ξύστρες τρίψανε όλο κι όξω απ' την πόρτα τα 'ριχναν οι δούλες τα σκουπίδια., Κι όταν στην τάξη κάθε τι βάλανε στο παλάτι, όξω τις δούλες έσυραν, ανάμεσα στο μέρος που το στρωμένο αυλόγυρο χωρίζει απ' το κελάρι,  κι όλες εκεί τις έκλεισαν, που γλιτωμό δεν είχαν. Κι ο συνετός Τηλέμαχος το λόγο πήρε κι είπε· «Δε θέλω αυτές με θάνατο να πάνε τιμημένο, που καταράστηκαν συχνά τη μάνα μου κι εμένα και που μ' αγάπες σμίγανε κρυφά με τους Μνηστήρες.» Έτσι είπε κι έδεσε σκοινί, τριγύρω στο κελάρι, τρεχαντηριού μαυρόπλωρου, απ' το μεγάλο στύλο κι από ψηλά το τέντωσε στη γης να μην αγγίζουν τα πόδια. Κι όπως στη θηλιά, που μες στα χαμοκλάδια έχουν στημένη, πέφτουνε κίχλες και περιστέρια  κι εκεί που στη φωλιά πετούν χάρο κακό απαντέχουν, έτσι είχαν τα κεφάλια τους κι οι δούλες στην αράδα, και στο λαιμό τους τις θηλιές να κακοθανατίσουν. Λίγο τα πόδια τίναξαν και πέταξε η ψυχή τους. Και το Μελάνθιο στης αυλής το πρωτοπόρτι φέρνουν,  κι αυτιά και μύτη του 'κοψαν με τ' άπονο μαχαίρι, και μ' άγρια λύσσα του 'σπαζαν τα χέρια και τα πόδια.  Νίψανε αμέσως έπειτα τα χέρια και τα πόδια και στο Δυσσέα γύρισαν, σαν τέλεψε η δουλειά τους. Τότε έτσι εκείνος μίλησε στη βάγια Ευρύκλεια κι είπε·  «Φέρε μου θειάφι και φωτιά, γερόντισσα, που διώχνει κάθε κακό, μονάχος μου το σπίτι να θειαφίσω, κι έπειτα πήγαινε να πεις στην Πηνελόπη να 'ρθει. Κάλεσε εδώ και του σπιτιού τις δούλες να 'ρθουν όλες.» Και στο Δυσσέα απάντησε η βάγια Ευρύκλεια κι είπε·  «Όλα, παιδί μου, αυτά σωστά τα μίλησες με τάξη. Μον' άσε να σου φέρω εδώ χιτώνα και χλαμύδα. Αυτά τα παλιοκούρελα στις πλάτες σου δεν πρέπει να τα φορείς στο σπίτι σου, μη σε κατηγορήσουν ». Κι απάντησε ο πολύσοφος Δυσσέας και της είπε·  «Πρώτα στο σπίτι τη φωτιά ν' ανάψουν είναι ανάγκη». Είπε, κι η βάγια Ευρύκλεια του κάνει ευτύς το λόγο κι έφερε θειάφι και φωτιά, κι αμέσως ο Δυσσέας όλο το σπίτι θειάφισε, αυλές μαζί και σάλες. Και πήγε στ' όμορφο η γριά παλάτι του Δυσσέα να παραγγείλει γλήγορα σ' όλες τις δούλες να 'ρθουν. Βγήκαν απ' το παλάτι αυτές στα χέρια φως κρατώντας και στο Δυσσέα χύθηκαν, τον γλυκοχαιρετούσαν και του φιλούσαν με χαρές τους ώμους, το κεφάλι, και του 'σφιγγαν τα χέρια του. Τότε ένιωσε ο Δυσσέας, που την καρδιά τους γνώριζε, γλυκό να κλάψει πόθο.